Doğaseverler ve hayvan hakları avunucularının tepkileri nedeniyle Avrupa Birliği ülkelerinde sayıları gittikçe azalmasına rağmen Türkiye'de sayıları artan yunus gösteri merkezlerinden birinde 4 yunus öldü. Denizlerin en güçlü ve en hızlı memelisi olan ama aç bırakılarak, ölü balığa ulaşması karşısında doyurulan yunusların ölümü bir kez daha aynı tartışmayı doğurdu. Alanya'da ücret karşılığı yunus ve foklarla gösteri yapan ve misafirlerin memelilerle birlikte yüzebildiği Sealanya Deniz Park'ta geçtiğimiz hafta ortasında Efes ve Sezar adlı 2 yunus öldü. Antalya Tarım İl Müdürlüğü, yunuslardan doku parçaları ile havuz suyundan örnekler aldı. İnceleme sürerken 14 Şubat günü Sola ve Dione adlı yunuslarında öldüğü haberi hayvanseverlere ulaştı. Bunun üzerine Tarım İl Müdürlüğü su ürünleri mühendisi, veteriner ve memurdan oluşan bilirkişi heyetine bir adli tıp doktorunun da katılmasını istedi. Konya'dan gelen adli tıp doktoru yunuslardan aldığı örneklerle detaylı bir inceleme yapılmasına karar verdi.

Okyanusta sürüler halinde dolaşırken yakalandıktan sonra Türkiye'ye getirildiği düşünülen yunusların ölümü üzerine Hayvan Hakları Federasyonu (HAYTAP) ve Sualtı Araştırmaları Derneği (SAD) harekete geçerek Antalya Tarım İl Müdürlüğü'ne konunu aydınlatılması yönünde dilekçe verdi. Hayvanseverler Efes ve Sezar adlı yunusların Manavgat yolu üzerindeki bir araziye plakası belli olan beyaz bir kamyonetle getirilerek gömüldüğünü ve üzerlerine beton döküldüğünü iddia ettiler. Hayvanseverler geriye kalan 7 yunusun ve 4 fokun hayatlarından da endişe ettiklerini belirtirken, ölüm nedeni olarak havuzları temizlemekte kullanılan kimyasal maddeler olabileceğini ekledi.


HAYTAP Başkanı Av. Ahmet Şenpolat, 'Aslında onlar evleri olan okyanuslardan Türkiye'ye getirilirken psikolojik olarak ölmüşlerdi. Yunuslar okyanusun derin maviliklerinden, gülümsemelerinin ardında çektikleri eziyeti görmememiz için havuzlara hapsedildi. Avrupa Birliği'nde pek çok ülke bu merkezleri yasakladı. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu'nun değişmesi gerekiyor. Çünkü hayvanlara eziyet etmek sigara içmekle aynı cezayı gerektiriyor. Tarım Bakanlığı'nın yanı sıra emniyet müdürlüğüne de şikayet dilekçesi vererek ölüm nedenlerinin araştırılmasını istiyoruz' dedi.

Yüksek özgürlük duygusu yunusların karakteri

SAD-Deniz Memelileri Araştırma Grubu sözcüsü biyolog Özgür Keşaplı Didrickson, 'Yunusların tutsaklık ortamında sağlıklı yaşamadıkları biliniyor. Hatta tüm hayvanların tutsak oldukları için strese girerek öldükleri ve özgür olanlara göre kısa ömürlü olduğu bir gerçek. Bilinen bu gerçek bir kez de Türkiye'de kendini gösterdi. Okyanus ve derin deniz hayvanı olmalarına rağmen dört duvarla çevrili havuzlara hapsedilen yunuslar için tüm dünyada kamuoyu hareketi oluşuyor. Bu memeliler yüksek özgürlük duygusuyla yaşar. Havuzlarda top oynayan yunusların silinmez gülümsemelerinin ardında büyük bir dram var. 4 yunusun ölümü bilinen gerçeğe rağmen ısrarlı davranan Türkiye'de hayvan haklarına gösterilen saygıyı özetliyor' dedi.
Sealanya ise yunus ölümlerinin geçtiğimiz hafta meydana gelen kuvvetli fırtına ve sağanak yağışlardan kaynaklandığını vurguladı. Tarım Bakanlığı Koruma Kontrol Genel Müdürlüğü yetkililerinin yunuslardan gerekli örnekleri aldığını ilk belirtilerin kalp durması olduğu belirtildi. Sealanya yetkilileri, toksikolojik, mikrobiyolojik, patolojik incelemenin devam ettiğini ekledi.

Öte yandan Sealanya'nın eski çalışanlarından olan bir dalgıç, yunus ölümlerinin bilinçsiz bakım ve havuzlara atılan kimyasal maddeler olduğunu iddia etti. Havuzların elle temizlenmesi yerine kimyasal maddeler atılarak temizlendiği iddia edilirken bu nedenle personel sayısının azaltıldığı vurgulandı. Antalya Tarım İl Müdürü Bedrullah Erçin ise yunus ölümlerindeki şüphenin adli tıp doktorunun incelemesiyle aydınlanacağını ve incelemenin sürdüğünü söyledi.

Doğaseverlerin ateş püskürdüğü gösteri havuzları

Son yıllarda çok tartışılan gösteri havuzlarından ülkemizde 12 tane bulunuyor. Yıllık ortalama 30-35 milyon dolar gelir elde edildiği düşünülen havuzlarda toplam 50 kadar yunus yaşıyor. Türkiye, yunus havuzlarının en hızlı arttığı ülkeler arasında gelirken bu konuda İspanya ile yarışıyor. İngiltere ve Kuzey Avrupa ülkelerinde hiç gösteri havuzu bulunmuyor. Yunuslarla engelliler arasında bir iletişim sağlandığına dair bilimsel bir çalışma yapılmadı. Derin denizlerden koparılarak aç bırakılan yunuslar, balıkla ödüllendirildiklerini bildikleri için çeşitli hareketler yapıyor. En az 100 yunusun birlikte yaşadığı koloni hayatından koparıldığı bilinen memeliler, biyolojik sonar sistemlerini kullanmadıkları için strese girebiliyor. Son derece hızlı ve uzun mesafe yüzebilen yunuslar vücut sistemlerinin çalışması için havuzda ortalama 2500 tur atması gerekiyor. Canlı balık yemeye alışık olan yunusların açlıkla terbiye edilmesi çok tartışılan konuların başında geliyor. Türk karasularında deniz memelileri korunduğu için yunus avı yasak. Yunuslar göç yolu olarak kullandıkları Japonya açıklarındaki Taiji Adası'nda yakalanıp, Türkiye'ye getiriliyor. Daha az saldırgan ve uyumlu oldukları için dişiler tercih edilirken, en zeki hayvan ününü aynada bile kendilerini tanıyarak alıyorlar. Bir gösteri yunusu 30-150 bin dolar arasında paralarla satılıyor.

Haber: Gökhan Karakaş / 19.02.2010